Maður gerir alltaf ráð fyrir að fólk viti allt sem maður veit sjálfur.  Þó að þroskasálfræðin segi að það alist af manni snemma á ævinni þá held ég að það eimi ennþá af því í okkur öllum að gera ráð fyrir að við deilum sameiginlegri þekkingu. Að eitthvað sem okkur þykja sjálfsögð sannindi séu það fyrir alla.

EItt sem mér finnast sjálfsögð sannindi er munurinn á sálfræði og sálgreiningu.  En fyrir ykkur hin sem hafið ekki notið þess eins og ég að lesa Grunbaum þá ætla ég að gefa ykkur smá innsýn og nokkra linka til að kynna ykkur málið betur.

Sálfræði er vísindagrein sem fæst við að rannsaka heila og hátterni. Undir þennan hatt fellur meðal annars skynjun, persónuleikasálfræði, félagssálfræði, þróunarsálfræði og mannháttafræði (var að læra þetta orð!) sem ég hef sérhæft mig í.

Það sem flestir þekkja sálfræði sem er klínísk eða meðferðarsálfræði. Þetta er undirgrein sálfræðinnar sem fæst við að hjálpa fólki í gegnum áföll og kenna því að fást við lífið.  Það eru til ýmsar kenningar um það hvernig er best að standa að því en margítrekaðar rannsóknir hafa leitt í ljós að hugræn atferlismeðferð skilar bestum árangri.  Ein önnur leið sem fólk beitir í þessum tilgangi er sálgreining.

Sálgreining á rætur sínar að rekja til kenninga Freud um sjálfið.

Ekki verður dregin fjöður yfir að Freud var mjög áhrifamikill fyrir sálfræðina, hann kynnti meðferðarsálfræði inn í sálfræðina sem fram að því hafði einkum fengist við skynjunarsálfræði. Það verður hinsvegar ekki heldur dregin dul á að engin vísindaleg rök hafa fundist fyrir kenningum hans og meðferðin sem byggir á henni hefur í besta falli gefið jafn góða raun og spjall milli vina.

Það skal haldið til haga að ég er alin upp í mjög atferlismiðaðri sálfræðideild.  En í mínum sálfræðihroka jafnast sálgreining á við stjörnuspeki eða önnur hjávísindi.

:)
MD

Undanfarnar tvær vikur er ég búin að vera að kenna nemendum mínum um álag og streitu og áhrif þess á hugræna eiginlega okkar til að taka við upplýsingum og taka ákvarðanir.

Í umræðunni um stjórn risastórra opinna kerfa (eins og kjarnorkuvera eða flugumferðarstjórnarsvæða) er talað um að slík kerfi er gríðarlega erfitt að skilja og stjórna. Boðleiðir frá stjórnanda út í kerfið eru hliðrænar og svifaseinar. En það er kostur slíkra kerfa að vegna þess hvað þau eru svifasein er hægt að koma á góðu ferli til að halda þeim á réttum kili. Komi hinsvegar upp eitthvað atvik sem kemur þeim úr jafnvægi fer allt til fjandans. Stjórn slíkra kerfa er því yfirleitt (og sem betur fer) rútínubundin og tilbreytingarsnauð.

Eða eins og kennslubókin orðar það:
Hours of intolerable boredom punctuated by seconds of pure hell.

Það sem er athyglisvert útfrá mannlega þættinum hér er að þeir sem eru góðir í að stjórna stórum kerfum eftir ferlum og handbókum hafa auga fyrir smáatriðum (til að skilja minnstu breytingar í kerfinu) og gríðarlega sterka öryggistilfinningu (þeir fylgja reglunum). Til að ná stjórn á kerfi sem er komið úr jafnvægi þarf aftur á móti allt aðra eiginleika. Yfirsýn, hugsa út fyrir kassann, brjóta reglurnar.

Það er augljóst að þetta er ekki sama fólkið.

Og það sem við fórum að velta fyrir okkur var þetta: Hefur valist hér í áhrifastöður fólk sem er gott í að halda kerfi í jafnvægi eða að koma kerfi aftur í jafnvægi?

:)
MD

Ég hef oft furðað mig á því, og sérstaklega undanfarna daga, hvernig fólk syrgir tap í hlutabréfum. Fyrir mér eru hlutabréfaviðskipti ekkert nema póker. Þú átt eitthvað sem þú leggur í pottinn og síðan áttu einhverja aðra upphæð þegar upp er staðið. Þar á milli áttu ekki neitt. Þó að þú hafir unnið eina hendi átt þú ekki upphæðina sem þú vannst nema þú standir upp á þeim punkti og segir skilið við spilið. Ef þú gerir það ekki þá ertu enn með og næsta hendi þarf ekki að vera jafn lánsöm.

Sem sagt - þeir sem kaupa sér hlutabréf ættu bara að gera það bara vegna þess að þeir hafa efni á að tapa því.

Talandi um tap þá miða margir tap sitt við þá upphæð sem þeir höfðu þegar best gekk í spilinu (þ.e. við hæstu verð á mörkuðum). Það eru ekki raunverulegir peningar nema þú hafir dregið þig í hlé á þeim punkti. Tap miðast bara við hvað þú keyptir þig inn á borðið með og hvað þú áttir þegar upp var staðið.

Þess vegna er það alltaf slæm hugmynd að taka lán fyrir hlutabréfabrask.

Eða eins og skáldið kvað:

“You gotta know when to hold’em, know when to fold’em
know when to walk away, know when to run.

You never count your money when you’re sitting at the table,
there’ll be time enough for counting when the dealin’s done.”

Það er síðan allt annað mál þegar fólki er ráðlagt að leggja sína peninga í hlutabréfaviðskipti án þess að áhættan sé útskýrð fyrir þeim. Slíkt er í besta falli siðlaust og í versta falli glæpsamlegt.

:)
MD